Dia de muertos: Een deel van mijn culturele identiteit

Met deze tekst wil ik uitleggen wat de dood voor mij betekent als Mexicaanse.
Voor mij is de dood niet alleen een woord of een idee, maar iets met een diepe betekenis dat sterk verbonden is met mijn cultuur en identiteit. Sinds ik kind was, heb ik deze traditie met vreugde meegemaakt: een tafel vol eten, drinken, foto’s, bloemen en kaarsen die verandert in een kleurrijk altaar voor onze dierbaren die niet meer bij ons zijn. Elke offerande is een manier om hen te herinneren en dichtbij ons te voelen.

Toch roept deze nabijheid tot de dood ook veel vragen op. Waarom wekt de dood nieuwsgierigheid? Waarom wordt er vaak over gezwegen? Waarom zijn mensen bang voor haar? En waarom geven wij Mexicanen haar zo’n bijzondere betekenis dat we er een feest van maken? Wat betekent de dood voor ons, en wat voelen we wanneer iemand van wie we houden vertrekt naar een onbekende en mysterieuze bestemming?Deze vragen komen altijd weer terug wanneer Día de Muertos dichterbij komt in mijn geboorteland, Mexico.

De Mexicaanse schrijver Octavio Paz (1992) schreef ooit:
“Voor de mensen in New York, Parijs of Londen is de dood een woord dat men nooit uitspreekt, omdat het de lippen verbrandt. De Mexicaan daarentegen bezoekt haar, bespot haar, streelt haar, slaapt met haar, viert haar; zij is een van zijn favoriete speelgoedjes en zijn meest blijvende liefde.”

We kunnen dit goed zien in onze kunst en cultuur: in de muurschildering Droom van een zondagmiddag in de Alameda Central van Diego Rivera, in het lied La Llorona, in het traditionele brood pan de muerto en in de altaren die families met liefde en zorg maken zoals ook mijn familie dat deed. Natuurlijk zijn wij ook bang voor de dood, misschien net als iedereen. Maar wij verbergen haar niet. We kijken haar recht in de ogen, met een glimlach, met ironie of soms met angst.

“Als ze me morgen gaan doden, laat het dan nu maar gebeuren.” / «Si me han de matar mañana, que me maten de una vez».
Paz, 1992, p. 22.

De Mexicaan viert de dood omdat zij een deel is van zijn identiteit. Wij zijn een volk vol rituelen en feesten. Muziek, eten en kleuren komen samen om van het leven en ook van de dood een feest te maken. Tijdens onze vieringen vullen we ons met licht, geuren, dans en gelach. Misschien is dat onze manier om het onbekende te accepteren en vrede te vinden met onszelf.

Nu ik ver van mijn land woon, begrijp ik de woorden van Octavio Paz beter dan ooit. Voor Mexicanen is de dood geen einde, maar een brug tussen het zichtbare en het onzichtbare, tussen herinnering en hoop. Juist omdat ik ver weg woon van mijn land, mijn mensen en mijn moedertaal, voel ik nog sterker hoe belangrijk het voor mij is om deze traditie met overtuiging levend te houden. Door mijn altaar op te bouwen, houd ik de band met mijn dierbaren die er niet meer zijn levend en denk ik aan hen terug.

En wie weet, misschien komt er wel iemand van hen op bezoek… of toch niet.

Referentie:
Paz, O. (1992). El laberinto de la soledad, Postdata y Vuelta a El laberinto de la soledad. Fondo de Cultura Económica.